Stadion Panateński lub Kalimarmaro w Atenach, jeden z najważniejszych symboli światowego ruchu olimpijskiego, przechodzi pierwsze od 120 lat kompleksowe czyszczenie i konserwację marmurowych powierzchni. Prace mają przywrócić zabytkowi jego dawny blask, a jednocześnie zabezpieczyć go przed dalszym niszczeniem.
Kallimarmaro gościł pierwszych nowożytnych olimpijczyków, maratończyków, wybitnych artystów oraz uczestników najważniejszych greckich uroczystości państwowych. Teraz słynny ateński stadion poddawany jest szeroko zakrojonym pracom konserwatorskim, jakich nie prowadzono w tym miejscu od czasu jego odbudowy na pierwsze nowożytne igrzyska olimpijskie w 1896 roku.
Uznawany za jedyny na świecie stadion wykonany w całości z marmuru obiekt powstał z marmuru pentelickiego – tego samego, którego użyto przy budowie Partenonu. Właśnie dlatego prowadzone prace wymagają szczególnej ostrożności i zastosowania metod bezpiecznych dla zabytkowej powierzchni.
Delikatne czyszczenie zamiast wybielania
Ekipy konserwatorskie pracują na 47 stromych rzędach widowni, usuwając warstwy zanieczyszczeń nagromadzone przez dziesięciolecia. Marmur jest czyszczony wyłącznie czystą wodą pod niskim, precyzyjnie kontrolowanym ciśnieniem. Specjalistyczne urządzenia na bieżąco odsysają wodę wraz z wypłukanymi zabrudzeniami.
Jak wyjaśnił Dimitris Selemis, starszy konserwator pracujący przy renowacji stadionu, celem zabiegów nie jest nadanie całej powierzchni idealnie białego koloru.
– Nie chodzi o to, aby wszystko stało się białe, lecz o usunięcie brudu i pierwszych warstw materiału organicznego, które osadziły się na powierzchni – podkreślił.
Oczyszczenie marmuru pozwoli specjalistom dokładniej ocenić stan zachowania budowli. Najwięcej zabrudzeń, mchów i drobnej roślinności pojawiło się w miejscach, do których dociera mniej światła słonecznego.
Szczególnym problemem okazały się przyklejone do marmuru gumy do żucia, które z upływem czasu zmieniły kolor na czarny. Do ich usuwania wykorzystywana jest para wodna. Wśród najczęstszych przyczyn powstawania plam i uszkodzeń pracownicy stadionu wymieniają również słodkie napoje oraz obuwie na wysokich obcasach.
Dlaczego stadion nazywany jest Kallimarmaro?
Stopniowo odsłaniana jasna powierzchnia przypomina, skąd wzięła się popularna nazwa stadionu – Kallimarmaro. Greckie określenie oznacza „wykonany z dobrego marmuru”.
– Nazywamy go Kallimarmaro, ponieważ został zbudowany z najwspanialszego marmuru. Jesteśmy z niego niezwykle dumni – powiedział Isidoros Kouvelos, przewodniczący Greckiego Komitetu Olimpijskiego.
Jak zaznaczył, nagromadzone przez dziesięciolecia zanieczyszczenia musiały zostać usunięte, aby obiekt ponownie mógł zaprezentować całe swoje piękno.
– Dzięki tym pracom Stadion Panateński odzyska swój blask i ponownie ukaże się jako jeden z najważniejszych dla ruchu olimpijskiego zabytków światowego dziedzictwa – dodał.
Od starożytnych zawodów do nowożytnych igrzysk
Stadion powstał w naturalnym zagłębieniu pomiędzy ateńskimi wzgórzami Agra i Ardittos. Pierwszy obiekt sportowy w tym miejscu zbudowano w IV wieku p.n.e. Z czasem arenę przebudowano i pokryto marmurem. Organizowano na niej zawody podczas Wielkich Panatenajów, a w okresie rzymskim również widowiska przeznaczone dla licznej publiczności.
Po wielu stuleciach zapomnienia stadion został odkopany i odbudowany pod koniec XIX wieku. W 1896 roku odbyły się na nim najważniejsze wydarzenia pierwszych nowożytnych igrzysk olimpijskich. Od tego czasu Kallimarmaro stało się jednym z najbardziej rozpoznawalnych symboli odrodzenia idei olimpijskiej.
W późniejszych latach organizowano tu zawody sportowe, walki bokserskie, pokazy mody, koncerty światowych gwiazd oraz uroczystości państwowe. Podczas igrzysk olimpijskich w Atenach w 2004 roku stadion był areną zawodów łuczniczych, a także metą maratonu kobiet i mężczyzn. Do dziś na Kallimarmaro finiszują również uczestnicy corocznego Autentycznego Maratonu Ateńskiego.
Nie tylko czyszczenie marmuru
Konserwacja marmurowych powierzchni jest częścią większego programu odnowy stadionu. Obejmuje on także ułożenie nowej nawierzchni bieżni, instalację nowoczesnego oświetlenia LED, modernizację urządzeń technicznych oraz poprawę infrastruktury pomocniczej.
Inwestycja jest realizowana z inicjatywy Greckiego Komitetu Olimpijskiego i finansowana przez przedsiębiorstwo żeglugowe Capital Maritime & Trading Corp. Prace prowadzone są pod nadzorem specjalistów oraz zgodnie z zaleceniami ekspertów greckiego Ministerstwa Kultury. W przedsięwzięciu uczestniczy również ceniony architekt i badacz zabytków starożytnych Manolis Korres.
Całość ma zostać ukończona przed końcem 2026 roku. W pierwszej kolejności prace skoncentrowano na charakterystycznej, półkolistej części stadionu, nazywanej po grecku sfendoni.
Ten etap renowacji ma zakończyć się przed uroczystością zapalenia i przekazania ognia olimpijskiego, zaplanowaną na 10 września. Ogień wyruszy następnie do Senegalu, gdzie od 31 października do 13 listopada odbędą się Młodzieżowe Igrzyska Olimpijskie Dakar 2026 – pierwsza w historii impreza olimpijska zorganizowana na kontynencie afrykańskim.
W ateńskiej uroczystości ma uczestniczyć przewodnicząca Międzynarodowego Komitetu Olimpijskiego Kirsty Coventry, była pływaczka z Zimbabwe i dwukrotna mistrzyni olimpijska.
Po zakończeniu renowacji Kallimarmaro ma nie tylko odzyskać historyczny wygląd, lecz również zostać lepiej przygotowane do organizacji międzynarodowych zawodów i kolejnych uroczystości olimpijskich. Pozostanie przy tym jednym z najważniejszych zabytków Aten – miejscem, w którym historia starożytnego sportu nieustannie spotyka się ze współczesnością.
Źródło: Grecki Komitet Olimpijski
