Ministerstwo Sprawiedliwości Grecji wprowadza kompleksową reformę prawa spadkowego – pierwszą od jego uchwalenia ponad 80 lat temu. Zmiany przygotowuje specjalny komitet ekspertów pod przewodnictwem profesora prawa Apostolosa Georgiadisa, który ma zakończyć prace do końca października. Nowe przepisy mają dostosować system dziedziczenia do współczesnych realiów społecznych i ekonomicznych, a także zapewnić większą ochronę spadkobiercom.
Kontrakty spadkowe – nowy rozdział w greckim prawie
Najważniejszą nowością jest wprowadzenie instytucji kontraktu spadkowego, dzięki której testator (osoba sporządzająca testament) będzie mógł za życia zawrzeć wiążące porozumienie z przyszłymi spadkobiercami w sprawie podziału majątku. Oznacza to, że podział może nastąpić poza zasadami tzw. ustawowej części spadkowej.
Nowa instytucja pozwoli np. przekazać większy udział dziecku, które zobowiąże się do opieki nad rodzicem w podeszłym wieku, lub uzgodnić, że małżonek przekaże swoją część dzieciom w zamian za gwarancję odpowiedniego dochodu po śmierci współmałżonka.
Podpisany kontrakt staje się prawnie wiążący po śmierci testatora i wyłącza możliwość kwestionowania ustaleń przez innych spadkobierców. To rozwiązanie ma zapobiegać wieloletnim sporom sądowym i uporządkować zasady przekazywania majątku w rodzinie.
Zwiększona część ustawowa dla małżonka
Reforma przewiduje również zwiększenie udziału ustawowego małżonka w spadku – z dotychczasowych 25% do 33,3%. Pozostała część, czyli 66,7%, przypadnie dzieciom. Zmiana ta ma na celu zapewnienie większej ochrony finansowej wdowom i wdowcom, którzy często pozostają bez własnych źródeł utrzymania po śmierci współmałżonka.
W przypadku, gdy spadkodawca wykluczy z testamentu jednego z krewnych, osoba ta nie odzyska praw do nieruchomości, ale zyska prawo do odszkodowania pieniężnego, wynoszącego np. 25% wartości pominiętej części.
Spadek z długami – nowe zasady odpowiedzialności
Jednym z kluczowych celów reformy jest rozwiązanie problemu masowych odrzucań spadków z powodu zadłużenia zmarłych. Zgodnie z nowymi przepisami spadkobiercy będą mogli przyjąć spadek z dobrodziejstwem inwentarza, spłacając długi jedynie do wysokości wartości odziedziczonego majątku.
Oznacza to, że jeśli w skład spadku wchodzą np. nieruchomości obciążone kredytem, spadkobierca będzie zobowiązany do sprzedaży ich części lub całości, by pokryć długi, ale nie odpowie własnym majątkiem za zobowiązania zmarłego.
Reforma ma zatrzymać niekorzystny trend, w którym wiele nieruchomości trafiało do Skarbu Państwa z powodu zadłużenia, a spadkobiercy zrzekali się dziedziczenia, by uniknąć odpowiedzialności finansowej.
Testament własnoręczny nadal ważny
Wielu obywateli obawiało się, że nowe prawo wyeliminuje możliwość sporządzania testamentu własnoręcznego. Ministerstwo zapewnia jednak, że testament pisemny pozostaje ważny – można go przechowywać w domu lub zdeponować u notariusza.
W przypadku testamentu nieprzechowywanego u notariusza, jego autentyczność będzie musiała zostać potwierdzona analizą grafologiczną oraz zeznaniami świadków, aby uniknąć przypadków fałszerstw.
Nowy Kodeks Postępowania Cywilnego wprowadza też cyfrowe rozwiązania – notariusze będą publikować testamenty na platformach elektronicznych, a zaświadczenia spadkowe będą wydawane przez prawników, co przyspieszy cały proces.
Darowizny i prezenty rodzinne pod lupą fiskusa
Reforma dotyczy również sfery podatkowej. Niezależny Urząd ds. Dochodów Publicznych (AADE) zaostrza kontrolę nad darowiznami rodzicielskimi, które są zwolnione z podatku do kwoty 800 000 euro w przypadku przekazania majątku pomiędzy bliskimi krewnymi.
Z danych platformy myProperty wynika, że tylko w pierwszych siedmiu miesiącach 2025 roku złożono ok. 60 tysięcy deklaracji darowizn, a roczne wpływy z podatków spadkowych sięgają 150 mln euro.
Nowoczesne narzędzia cyfrowe pozwalają fiskusowi wykrywać fikcyjne transakcje, np. tzw. darowizny łańcuchowe, w których majątek krąży między członkami rodziny, by uniknąć opodatkowania. Jeśli fiskus wykryje, że środki nie zostały przekazane przelewem bankowym, podatek jest nakładany automatycznie – nawet poniżej progu zwolnienia.
Nowe technologie w służbie przejrzystości
We wrześniu ruszyła platforma akinita.gov.gr oraz Cyfrowa Teczka Nieruchomości, które uproszczą procedury darowizn i dziedziczenia. Dzięki cyfrowym narzędziom obywatele będą mogli w prostszy sposób zgłaszać darowizny związane z zakupem pierwszego mieszkania.
Zwolnienie podatkowe z tytułu darowizny na zakup nieruchomości przysługuje obywatelom Grecji oraz obywatelom państw UE i EOG, niezależnie od miejsca zamieszkania, o ile spełnią określone warunki.
Jednak do momentu zakończenia kontroli podatkowej każda darowizna ma status „tymczasowo zatwierdzonej” – jeśli urząd wykryje nieprawidłowości, odbiorca darowizny będzie musiał zapłacić należny podatek wraz z odsetkami.
Nowoczesne prawo na miarę współczesnej Grecji
Planowana reforma nie tylko modernizuje przestarzałe przepisy spadkowe z połowy XX wieku, ale też wprowadza przejrzystość w systemie podatkowym i prawnym. W połączeniu z cyfrowymi narzędziami nadzoru nad majątkiem, Grecja staje się państwem, które dąży do zrównoważonego połączenia prawa cywilnego i fiskalnej odpowiedzialności.
Jak podkreślają eksperci, zmiany te mogą realnie wpłynąć na życie codzienne Greków, ich decyzje dotyczące planowania rodziny, zarządzania majątkiem oraz sposobu przekazywania go kolejnym pokoleniom.
Nowe przepisy wpisują się w szerszy kierunek reform, które mają na celu ujednolicenie greckiego prawa cywilnego z europejskimi standardami oraz dostosowanie go do rzeczywistości gospodarki cyfrowej. Rząd zapowiada, że w kolejnych etapach planowane są również zmiany w zakresie opodatkowania spadków i darowizn międzynarodowych, co ma ułatwić procedury dla Greków mieszkających poza krajem oraz dla cudzoziemców posiadających majątek w Grecji.
