Dwujęzyczność jest bez wątpienia zagadnieniem niezwykle ważnym i cieszy się zainteresowaniem przedstawicieli różnorodnych dyscyplin naukowych. Tym samym pozwala to na śmiałe stwierdzenie, że na gruncie współczesności, dwujęzyczność można postrzegać w perspektywie interdyscyplinarnej.
Różnorodność w obrębie językowym jest uważana często za charakterystyczną dla Europy cechę. Nie jest to domena jedynie krajów europejskich. Jak wykazują dotychczasowe badania naukowe w tym zakresie, dwujęzyczność a nawet wielojęzyczność jest cechą określająca połowę ludzkości na całym świecie. Wielojęzyczność występuje we wszystkich warstwach społecznych i grupach wiekowych, nie jest zdeterminowana statusem ekonomicznym, czy dostępem do edukacji formalnej. Dwujęzyczność bowiem jest w większości krajów efektem naturalnego kontaktu z językami, często ma związek z pochodzeniem. Warto zaznaczyć, iż mówiąc o pochodzeniu nie jest tu mowa o aspektach ekonomicznych a o aspektach różnorodności. Małżeństwa mieszane są współcześnie często spotykane. A płynące z tego korzyści, w zakresie przekazywania dzieciom kompetencji językowych ma autoteliczne znaczenie w popularyzacji zjawiska dwujęzyczności.
Warto zatem w tym miejscu wskazać czym na gruncie literatury przedmiotu właściwie jest dwujęzyczność. Najłatwiej rozpocząć od najbardziej ogólnego definiowania tego zjawiska. Zgodnie z tym – termin “dwujęzyczny” według słownika języka polskiego może odnosić się do osoby→ «posługujący się dwoma językami», tekstu → «napisany w dwóch językach», słownika → «słownik, w którym są podane wyrazy jednego języka i odpowiadające im wyrazy innego języka» oraz terenu → «teren zamieszkały przez ludność mówiącą dwoma językami». Na gruncie literatury przedmiotu można odnaleźć bardzo wielu autorów, który traktują o dwujęzyczności. Warto wskazać następująco:
• William Mackey – „dwujęzycznością jest umiejętność posługiwania się więcej niż jednym językiem”;
• Leonard Bloomfield – „osoby dwujęzyczne to te, które opanowały dwa języki w stopniu zbliżonym do znajomości języka ojczystego”;
• Einara Haugena – „z dwujęzycznością mamy do czynienia wtedy, gdy osoba jest w stanie budować w języku drugim wypowiedzi kompletne i sensowne”
• Francois Grosjean – „używanie dwóch lub więcej języków (lub dialektów) w codziennym życiu”;
Powyżej przedstawione definicje to jedynie egzemplifikacją wybranych podejść do tego terminu. Literatura przedmiotu obfituje bowiem w różnorodne definicje tego zjawiska. Wskazując tym samym, że jest to zjawisko wymagające dalszej eksploracji zarówno teoretycznej jak i praktycznej. „Decyzja o wychowaniu dzieci na dwujęzyczne jest decyzją ważną. Jej wpływ na dzieci i rodziców będzie odczuwalny przez całe życie. Fakt bycia dwujęzycznym lub jednojęzycznym może warunkować dziecka tożsamość, warunki socjalne, nauczanie, zajęcia, małżeństwo, miejsce zamieszkania, podróże i sposób myślenia” – to słowa Colina Baker’a. Znany amerykański aktor pochodzący z Irlandii jednoznacznie wskazuje, że we współczesnym świecie dwujęzyczność jawi się szansa rozwojowa ale także duże wyzwanie dla dzieci, ich rodziców i najbliższych a także uczestników procesu dydaktycznego oraz wychowawczego. Naukowcy i pedagodzy jeszcze do niedawna uważali bilingwizm dzieci za pewnego rodzaju przeszkodę w naturalnym rozwoju. Na gruncie jednak różnorodnych badań oraz opracowań podejście to znacznie się zmieniło. Nie ulega wątpliwości, iż ma to związek z perspektywą patrzenia na późniejszy rozwój dziecka.
Dwujęzyczność w dorosłym wieku pozwala na łatwiejszy start na rynku pracy. Osoby biegle posługujące się więcej niż jednym językiem, już na samym początku, nawet bez większego doświadczenia zawodowego, posiadają większe szanse na otrzymanie intratnego zajęcia – takie wnioski płyną z najnowszych opracowań na temat dwujęzyczności. Warto wskazać na konkretne przykłady zalet oraz pozytywne aspekty dwujęzyczności na całościowy rozwój człowieka. Nie ulega wątpliwości, że osoba wielojęzyczna posiada więcej doznań. Poznaje świat głębiej i może go odkrywać na wielu płaszczyznach. Osoba dwujęzyczna ma możliwość komunikowania się z różnorodnymi osobami i często pełni rolę łącznika pokoleń. U dzieci wielojęzyczność wpływa na kreatywność, stymulowanie mózgu a tym samym ma nieodzowny wpływ na całokształt rozwoju – badania jednoznacznie wykazały, że dzieci posiadające rozwinięte kompetencje językowe charakteryzują się wyższym poziomem inteligencji. Badania na gruncie psychologii wskazują także, że osoby dwujęzyczne wykazują większą cierpliwość i wyrozumiałość niż osoba jednojęzyczna w kontaktach z osobami, które nie opanowały w pełni języka.
Mówiąc o dwujęzyczności warto wskazać, że ma ona nie tylko liczne pozytywy ale naukowcy zauważają także pewien obszar negatywów, które z niej płyną. Po pierwsze, największym zagrożeniem jest konflikt osobowości narodowej i kulturowej u dziecka. Innym przykładem wady dwujęzyczności, która często podkreślana jest na gruncie literatury przedmiotu jest konieczność zintensyfikowanej pracy rodziców. Początki wychowania dzieci w nurcie dwujęzyczności to także konieczność właściwego skorelowania współpracy pomiędzy różnorodnym środowiskami, w obszarze których funkcjonuje młody człowiek.
Reasumując rozważania na temat dwujęzyczności dzieci i młodzieży wskazać należy, jak we wstępie, że jest to zjawisko wymagające dalszej eksploracji badawczej. Jest niewątpliwie dużą szansą rozwojową dla dzieci i młodzieży i w przyszłości przynieść może pozytywne rezultaty. Pamiętać należy, że wychowywanie oraz edukacja dzieci w nurcie dwujęzyczności powinno odbywać się w atmosferze życzliwości i wsparcia.
Emilia Wieczorek
Literatura:
• BIoomfield L., Language, Nowy Jork 1933.
• Głuszkowski M., Socjologizm teorii badań dwujęzyczności Uriela Weinreicha, „Roczniki Historii Socjologii” 2011, nr 1, s. 101-117.
• Haugen E., Language Contact [w:] The Norvegian Language in America, Filadelfia 1953.
• Lipińska E., Język ojczysty, język obcy, język drugi. Wstęp do badań dwujęzyczności, Kraków 2003.
• Sękowska E., Język zbiorowości polonijnych w krajach anglojęzycznych. Zagadnienia
leksykalno-słowotwórcze, Warszawa 1994.
