W październiku 2022 roku przeprowadzone zostały badania sprawdzające wpływ zmian klimatycznych na 244 obiekty Światowego Dziedzictwa UNESCO w obszarach morza śródziemnego. Wyniki pomiarów potwierdziły, że za sprawą pogarszającego się klimatu, cenne zabytki są w niebezpieczeństwie.
Delos – kiedyś miejscem narodzin Apollina i Artemidy, dziś najmniejszą wyspą archipelagu cyklad, nie zamieszkaną przez ludzi. W 1990 roku została wpisana na listę światowego dziedzictwa UNESCO. W badaniach zajęła 4. miejsce co ukazuje, iż wyspa znalazła się w wysokim niebezpieczeństwie. Naukowcy zaplanowali zatem przeprowadzenie skanu tomograficznego wyspy. Profesor Christos Zerefos, nadzorca naukowy i kierownik Centrum Badań Fizyki Atmosfery i Klimatologii Akademii Ateńskiej, stwierdził, że „program ma na celu przeprowadzenie kompleksowej oceny wyspy w celu określenia stanu zabytków.”
Prace na wyspie rozpoczną się od pomiarów wody morskiej, powietrza oraz gleby. Pierwsze konieczne urządzenia do realizowania tego procesu dotarły już na wyspę a zakończenie ich instalacji planowane jest na koniec września. Aby zapewnić kompleksowy przegląd warunków klimatycznych na Delos będą pobierane również dane satelitarne. Zespół złożony z geologów, sejsmologów, naukowców zajmujących się atmosferą, chemików i innych ekspertów będzie współpracował, aby przeanalizować zebrane dane.
Co czyni wyspę najbardziej narażoną?
Delos nie jest zamieszkiwana przez ludzi więc, jak przyznaje Profesor Zerefos: „W tym sensie możemy być pewni, że rejestrowane dane nie są wywoływane ingerencją ludzką; głównym winowajcą są zjawiska naturalne”. To zatem lokalizacja wyspy sprawia, że możemy martwić się o jej trwałość. Położona jest bowiem w punkcie przenoszenia zanieczyszczeń powietrza pomiędzy Europą a Afryką. Dodatkowo będąca małą wyspą na Morzu Egejskim staje się ofiarą wszelkich zmian morskich i wiatrów.
Profesor Zerefos wyjaśnia również problem erodowania linii brzegowej Delos: „Oznacza to, że woda morska przenika do wodonośnego poziomu wyspy, gdzie znajdują się starożytne świątynie i cenne zabytki kulturowe”.
Szybki wzrost poziomu Morza Egejskiego
„Te zmiany wpływają na ryby, glony i pozostałe życie morskie, ale mogą także potencjalnie wpływać na zabytki, gdy są one w kontakcie z wodą,” podkreśla profesor Zerefos.
Odpowiednio umieszczone narzędzia na dnie morskim będą pracować nad sprawdzeniem chemicznych zmian wody morskiej. Jak mówi Profesor Zerefos poziom wód Morza Egejskiego podnosi się w szybszym tempie, niż spodziewaliśmy się jeszcze 20 lat temu. Tomograficzny skan wyspy zajmie się kwestią ustalenia zakresu i postępu erozji oraz dezintegracji gleby.
Sytuacja jest na tyle poważna, że zabytki nie tylko zagrożone są wodami morskimi ale wpływ mają również susza, długotrwałe wysokie temperatury i promieniowanie słoneczne.
Nie tylko na Delos będą prowadzone badania
W dzisiejszych czasach rosnące zmiany klimatyczne stały się głównymi czynnikami ryzyka, wyprzedzając w tej liście dobrze nam znane zanieczyszczenia powietrza. Położone w sferze archipelagu Morza Śródziemnego wyspy są równie mocno narażone. Dziedzictwa kulturowe miejsc takich jak: Cypr, Włochy, Chorwacja, Francja, Portugalia czy Malta podobnie jak Delos potrzebują przeprowadzenia tomograficznego skanu. Jak wynika ze słów Profesora Zerefosa taka przyszłość jest już zaplanowana i zostaną przeprowadzone badania również w tych miejscach: „ze względu na swoją starożytność i lata ekspozycji, zabytki dziedzictwa kulturowego są niezwykle wrażliwe na ekstremalne zjawiska pogodowe spowodowane zmianami klimatycznymi. Każda interwencja musi być przeprowadzona z jak największą starannością, aby zapewnić, że autentyczność zabytku nie zostanie naruszona.”
Kiedy koniec badań?
Sześć miesięcy po dokładnym zainstalowaniu sprzętu możemy oczekiwać pierwszych wyników. Długi czas oczekiwania rezultatów nie jest bezpodstawny, naukowcy chcą dostarczyć nam danych zebranych z różnych pór roku. Dodatkowo jak poinformował Profesor Zerefos „Wyniki pomiarów zostaną porównane z szacunkami opartymi na teoretycznych modelach, które opracowaliśmy w centrum klimatycznym Akademii Ateńskiej”.
Julia Tomczak
