Narodowy Uniwersytet im. Kapodistriasa w Atenach rozpoczyna rok akademicki 2026/2027 w szczególnym momencie swojej historii. Najstarsza grecka uczelnia obchodzi 190-lecie działalności, a jednocześnie rozwija współpracę międzynarodową, nowe kierunki studiów i pierwszą zagraniczną filię greckiego uniwersytetu publicznego.
Jubileusz jest okazją do przypomnienia drogi, jaką uczelnia przeszła od niewielkiej instytucji z czterema wydziałami i 52 studentami do największego ośrodka akademickiego w Grecji. Dzisiaj tworzy ją około 100 tys. studentów, doktorantów i słuchaczy studiów podyplomowych.
Pierwszy uniwersytet niepodległej Grecji
Narodowy Uniwersytet im. Kapodistriasa w Atenach, znany pod greckim skrótem EKPA, został otwarty 3 maja 1837 roku – zaledwie kilka lat po powstaniu niepodległego państwa greckiego. Była to pierwsza uczelnia wyższa nie tylko w Grecji, lecz także na Bałkanach i w całym regionie wschodniej części Morza Śródziemnego.
Początkowo nosiła nazwę Uniwersytetu Ottońskiego, nadaną na cześć Ottona I, pierwszego króla Grecji. Pierwszą siedzibą uczelni był odrestaurowany budynek z okresu osmańskiego, położony na północno-wschodnim zboczu Akropolu. Obecnie mieści się tam Muzeum Historii Uniwersytetu Ateńskiego.
Przez kolejne dziesięciolecia rozwój uczelni przebiegał równolegle z przemianami młodego państwa greckiego. W jej salach kształciły się pokolenia lekarzy, prawników, nauczycieli, naukowców, polityków i przedstawicieli świata kultury. Działalność uniwersytetu była ściśle związana z najważniejszymi okresami najnowszej historii Grecji.
Od 52 studentów do społeczności liczącej 100 tys. osób
Z niewielkiej uczelni obejmującej cztery podstawowe dziedziny nauki Uniwersytet Ateński przekształcił się w rozbudowaną instytucję akademicką. Obecnie prowadzi działalność w zakresie nauk humanistycznych i społecznych, prawa, medycyny, nauk przyrodniczych, ekonomii, edukacji oraz nowych technologii.
Według danych opublikowanych przez uczelnię funkcjonują w niej 42 jednostki dydaktyczne i ponad 200 programów studiów magisterskich. Społeczność akademicka obejmuje około 100 tys. studentów wszystkich poziomów kształcenia i doktorantów, w tym około 4 tys. studentów zagranicznych. Kadra akademicka i administracyjna liczy blisko 3 tys. osób.
Skala działalności sprawia, że uczelnia odgrywa szczególną rolę w greckim szkolnictwie wyższym. Należy również do najważniejszych instytucji akademickich w Europie Południowo-Wschodniej.
Coraz silniejsza pozycja międzynarodowa
W ostatnich latach Uniwersytet Ateński intensywnie rozwija swoją obecność za granicą. Strategia obejmuje współpracę badawczą, wspólne kierunki i programy kształcenia, wymianę studentów oraz pracowników naukowych, a także przyciąganie kandydatów z innych państw.
Uczelnia współpracuje między innymi z Harvardem, Uniwersytetem Yale, Sorboną i Uniwersytetem Columbia. Bierze również udział w europejskich sieciach akademickich, w tym w sojuszu CIVIS, skupiającym uczelnie współpracujące w obszarach edukacji, badań naukowych i zaangażowania społecznego.
W rankingu QS World University Rankings 2026 ateńska uczelnia zajęła 390. miejsce na świecie, natomiast w edycji na 2027 rok została sklasyfikowana na 402. pozycji. W innych międzynarodowych zestawieniach, wykorzystujących odmienne kryteria oceny, odnotowuje również miejsca w pierwszej dwusetce.
Władze uczelni podkreślają, że najważniejszy pozostaje ogólny kierunek zmian: wzrost liczby publikacji naukowych, rozwój współpracy międzynarodowej, obecność w rankingach dziedzinowych oraz zwiększanie atrakcyjności oferty dla studentów z zagranicy.
Pierwsza filia greckiej uczelni publicznej za granicą
Najbardziej widocznym symbolem nowej strategii jest utworzenie filii Uniwersytetu Ateńskiego w Nikozji. To pierwsza zagraniczna filia greckiego uniwersytetu publicznego.
Jej powstanie oznacza zmianę dotychczasowego modelu umiędzynarodowienia greckiego szkolnictwa wyższego. Uczelnia nie ogranicza się już do przyjmowania zagranicznych studentów w Grecji, ale tworzy stałą strukturę dydaktyczną i naukową poza granicami kraju.
Oficjalne wydarzenie związane z utworzeniem i rozpoczęciem działalności filii odbyło się w Atenach w lutym 2026 roku. Uczestniczyli w nim prezydent Grecji Konstantinos Tasulas, prezydent Cypru Nikos Christodulidis, arcybiskup Aten i całej Grecji Hieronim oraz arcybiskup Nowej Justyniany i całego Cypru Jerzy.
Filia w Nikozji wchodzi obecnie w etap regularnej działalności. W ofercie znajdują się programy związane między innymi z medycyną, pielęgniarstwem, psychologią, ekonomią i zarządzaniem przedsiębiorstwami. Rozwijane są również kierunki z zakresu filologii klasycznej i edukacji.
Dla Uniwersytetu Ateńskiego Cypr jest nie tylko naturalnym obszarem współpracy językowej i kulturowej, lecz także punktem wyjścia do dalszego rozwoju działalności we wschodniej części Morza Śródziemnego.
Badania podstawą rozwoju uczelni
Drugim filarem międzynarodowej strategii uniwersytetu pozostają badania naukowe. W ramach uczelni działają laboratoria, kliniki uniwersyteckie, instytuty badawcze, centra doskonałości oraz jednostki wspierające finansowanie projektów i przestrzeganie zasad etyki naukowej.
Badania prowadzone są między innymi w obszarze biomedycyny, sztucznej inteligencji, ochrony środowiska, prawa, ekonomii oraz nauk humanistycznych i społecznych.
Zespoły Uniwersytetu Ateńskiego uczestniczą również w międzynarodowych przedsięwzięciach badawczych. Jednym z przykładów jest europejski projekt LIFE APEX, dotyczący monitorowania obecności substancji chemicznych w środowisku oraz ich wpływu na ekosystemy i zdrowie człowieka.
Równocześnie rozwijana jest oferta studiów podyplomowych. W roku akademickim 2026/2027 obejmuje ona programy między innymi z zakresu zdrowia globalnego, medycyny katastrof, epidemiologii, geologii, filozofii, zarządzania, administracji przedsiębiorstw oraz finansów i ekonomii.
Rektor uczelni na czele Konferencji Rektorów
Jubileuszowy rok ma dla Uniwersytetu Ateńskiego także szczególne znaczenie instytucjonalne. Rektor uczelni, profesor kardiologii Gerasimos Siasos, został wybrany na przewodniczącego Konferencji Rektorów Greckich Uniwersytetów Publicznych.
Decyzję podjęto podczas zgromadzenia plenarnego, które odbyło się 2 i 3 lipca 2026 roku na wyspie Samos. Nowa funkcja oznacza, że rektor największej greckiej uczelni będzie uczestniczył z pozycji przewodniczącego w ogólnokrajowej debacie dotyczącej przyszłości publicznego szkolnictwa wyższego.
Do najważniejszych wyzwań należą finansowanie uczelni, akademiki i pomoc socjalna dla studentów, zatrudnienie kadry, rozwój infrastruktury, cyfryzacja, wykorzystanie sztucznej inteligencji oraz zwiększanie konkurencyjności greckich badań naukowych.
Podczas 112. Konferencji Rektorów na Samos wiele uwagi poświęcono także warunkom życia studentów, rozwojowi kariery akademickiej oraz zasadzie równego dostępu do edukacji.
Jubileusz otwierający nowy rozdział
Obchody 190-lecia Uniwersytetu Ateńskiego nie ograniczają się do wspominania jego przeszłości. Uczelnia chce wykorzystać jubileusz do wzmocnienia pozycji międzynarodowej i rozpoczęcia nowego etapu działalności.
Filia na Cyprze, współpraca z czołowymi uniwersytetami świata, rozwój badań oraz udział w europejskich sieciach akademickich pokazują, że instytucja powstała u początków współczesnego państwa greckiego coraz wyraźniej kieruje swoją działalność poza granice kraju.
Po 190 latach Uniwersytet Ateński pozostaje ważnym elementem greckiej historii, ale jednocześnie stara się odpowiadać na wyzwania nowoczesnej edukacji, nauki i międzynarodowej konkurencji.
