Orzeczenie Sądu Najwyższego Grecji w sprawie „ustawy Katseli”. Możliwe skutki dla banków, kredytobiorców i rynku

„Ustawa Katseli” ponownie znalazła się w centrum uwagi po najnowszym rozstrzygnięciu Sądu Najwyższego Grecji (Areios Pagos), które może wywołać istotne konsekwencje zarówno dla gospodarstw domowych, jak i dla całego systemu finansowego w Grecji. Sąd uznał, że w ramach restrukturyzacji zadłużenia odsetki powinny być naliczane od miesięcznej raty, a nie od całego pozostałego kapitału długu.

Choć na pełne uzasadnienie i oficjalne brzmienie wyroku wciąż się oczekuje, w Ministerstwie Gospodarki Narodowej i Finansów oraz w Banku Grecji trwają już analizy możliwych scenariuszy oraz działań ograniczających skutki decyzji.

Wpływ na sektor bankowy i program „Hercules”

Jednym z głównych obszarów niepokoju jest wpływ orzeczenia na program sekurytyzacji złych kredytów „Hercules”, który opiera się na państwowych gwarancjach dla transakcji przenoszenia portfeli kredytów zagrożonych. Potencjalne obniżenie odzysków z restrukturyzowanych należności może wygenerować lukę finansową szacowaną nawet na 1 mld euro. W takim scenariuszu nie można wykluczyć konieczności uruchomienia gwarancji państwowych.

Konsekwencje nie ograniczają się jednak do instytucji finansowych. Według Banku Grecji napięcia w przepływach pieniężnych sekurytyzacji mogą zwiększyć niepewność co do trwałości już uzgodnionych restrukturyzacji, co z kolei podnosi ryzyko dla tysięcy rodzin objętych ochroną.

Ryzyko dla stabilności prawnej i inwestycyjnej

Podkreśla się również, że ewentualne retroaktywne zmiany kluczowych parametrów finansowych podważają pewność prawa i stabilność ram instytucjonalnych budowanych w ostatnich latach.

Nieprzewidywalność zasad może negatywnie wpłynąć na zaufanie inwestorów, koszty finansowania oraz dostęp do rynków kapitałowych – zarówno dla banków, jak i dla przedsiębiorstw czy państwa.

Agencja ratingowa Moody’s zwróciła uwagę, że mimo poprawy wskaźników kapitałowych i rentowności banków, wyrok wprowadza dodatkową niepewność prawną i może w średnim okresie wpłynąć na jakość aktywów oraz przyszłe procesy sekurytyzacyjne.

Pięć głównych konsekwencji

1. Ograniczenie nowej akcji kredytowej
Banki mogą przyjąć bardziej zachowawczą politykę udzielania kredytów hipotecznych, koncentrując się na klientach o stabilnych dochodach i wysokiej zdolności kredytowej. Możliwe jest także podwyższenie oprocentowania w celu zrekompensowania zwiększonego ryzyka.

2. Ryzyko wzrostu liczby licytacji nieruchomości
Aby zredukować potencjalne braki w odzyskach, może dojść do intensyfikacji aukcji i likwidacji zabezpieczeń majątkowych, co niesie konsekwencje społeczne.

3. Zagrożenie dla napływu inwestycji
Zmiana zasad naliczania odsetek – szczególnie jeśli miałaby obowiązywać wstecznie – zwiększa postrzegane ryzyko prawne i może osłabić zainteresowanie inwestorów portfelami kredytów nieregularnych.

4. Osłabienie kultury płatniczej
Choć wyrok dotyczy wyłącznie kredytobiorców objętych ustawą Katseliego, może wywołać oczekiwania podobnych rozwiązań w innych przypadkach, co grozi powrotem zjawiska strategicznych niewypłacalności.

5. Odstępstwo od międzynarodowej praktyki
Naliczanie odsetek od miesięcznej raty zamiast od pozostałego kapitału odbiega od standardowej praktyki bankowej na rynkach międzynarodowych. Brakuje analogicznych rozstrzygnięć ustanawiających taką zasadę jako regułę ogólną.

Kluczowe pytania

Skala skutków ekonomicznych będzie zależeć od zakresu zastosowania wyroku, w szczególności od odpowiedzi na pytania:

• czy decyzja ma charakter prospektywny, czy retroaktywny,
• jakie kategorie kredytów obejmuje,
• czy dotyczy wyłącznie spraw w toku, czy również już zatwierdzonych restrukturyzacji.

To od tych rozstrzygnięć zależeć będzie reakcja rządu oraz instytucji nadzorczych.

Czym była „ustawa Katseli”?

Ochrona głównego miejsca zamieszkania została wprowadzona w 2010 r. ustawą 3869/2010, znaną jako „ustawa Katseliego”. Początkowo miała obowiązywać do końca 2018 r., a definitywnie wygasła w lutym 2019 r.

Zgodnie z jej założeniami:

• główna nieruchomość mogła zostać zachowana po spłacie do 80% jej wartości szacunkowej w okresie 20-35 lat z oprocentowaniem,
• nieruchomości wtórne miały podlegać likwidacji, choć w praktyce nie zawsze do niej dochodziło.

Według danych Banku Grecji (koniec 2024 r.):

• około 195 000 kredytobiorców zostało objętych ustawą,
• łączna wartość kredytów wynosiła około 6,1 mld euro,
• około 5,4 mld euro (140 000 kredytobiorców) zostało objętych sekurytyzacją w ramach programu „Hercules”, pozostałe kredyty nadal znajdują się w bilansach banków.

Moment przełomowy

Orzeczenie Areios Pagos pojawia się w momencie, gdy grecki sektor bankowy stopniowo wychodzi z kryzysu zadłużeniowego i odbudowuje swoją stabilność.

To, czy decyzja okaże się jedynie korektą prawną o ograniczonym zasięgu, czy też impulsem do szerszych zmian w systemie finansowym, zależeć będzie od ostatecznego zakresu jej stosowania oraz działań podjętych przez rząd i instytucje nadzorcze w najbliższych miesiącach.