Grecki rząd wprowadza nowy projekt ustawy wzmacniającej mechanizm wydaleń. Celem regulacji jest ograniczenie nielegalnej migracji, przyspieszenie procedur deportacyjnych oraz skuteczniejsza kontrola cudzoziemców przebywających w Grecji bez wymaganych uprawnień.
Surowe przepisy dla nielegalnych migrantów w Grecji
Najważniejsze postanowienia przewidują m.in. penalizację nielegalnej migracji karą trzech lat pozbawienia wolności bez możliwości zawieszenia, wprowadzenie elektronicznych środków nadzoru („bransoletki”) oraz zniesienie przepisów umożliwiających legalizację pobytu cudzoziemców, którzy udowodnili co najmniej siedmioletni okres zamieszkania w Grecji. Szczególnie istotne zmiany dotyczą administracyjnego zatrzymania w przedwyjazdowych ośrodkach detencyjnych, gdzie czas ten zostaje wydłużony z 18 do 24 miesięcy wobec osób ubiegających się o azyl. Po ostatecznym odrzuceniu wniosku migrant uznawany jest za osobę przebywającą nielegalnie i zobowiązany do dobrowolnego opuszczenia Grecji w terminie 14 dni (dotychczas 25). Aby ułatwić służbom identyfikację osób po upływie tego okresu, stosowane będą środki elektronicznej kontroli.
Dobrowolny wyjazd staje się praktycznie jedyną alternatywą, gdyż dalszy nielegalny pobyt po upływie 14 dni będzie traktowany jako przestępstwo, zagrożone karą co najmniej trzech lat pozbawienia wolności oraz grzywną w wysokości 10 000 euro. Nowe zasady opierają się na założeniu, że osoby, którym nie przysługuje prawo do azylu, są nielegalne i muszą zostać wydalone. System jednocześnie wspiera dobrowolne wyjazdy poprzez zachęty i jasno wskazuje, że brak współpracy skutkuje natychmiastowym zatrzymaniem i przymusową deportacją. Za odmowę współpracy uznawane będzie m.in. zniszczenie dokumentów podróży lub próba ucieczki do innego państwa członkowskiego UE.
Europejski nakaz wydalenia
Warto podkreślić, że nowe regulacje wpisują się w kierunki działań wyznaczone przez Komisję Europejską w zakresie walki z nielegalną migracją i przyspieszenia procedur deportacyjnych. Jedną z najważniejszych nowości ma być wprowadzenie europejskiej decyzji deportacyjnej, która będzie automatycznie uznawana w całej Unii Europejskiej. Oznacza to, że decyzja wydana w Grecji będzie równoważna z zakazem pobytu na terenie całej Wspólnoty. Dane o takich decyzjach będą od razu wpisywane do Systemu Informacyjnego Schengen, który stanie się wspólną bazą danych państw członkowskich.
Sankcje wobec krajów trzecich
Kluczowym elementem dla skuteczności nowych rozwiązań pozostaje współpraca państw pochodzenia migrantów. Komisja Europejska będzie monitorować, czy takie kraje jak Afganistan, Syria czy Pakistan przyjmują swoich obywateli na podstawie obowiązujących porozumień o readmisji. W przypadku braku współpracy możliwe będzie wprowadzenie ograniczeń wizowych, a rozważane są także dalsze sankcje. Równocześnie część rządów europejskich proponuje tworzenie ośrodków powrotu poza terytorium Unii. Miałyby one powstawać w państwach trzecich, które w zamian otrzymywałyby określone wsparcie. Trafialiby tam wyłącznie migranci z prawomocną decyzją o deportacji, z wyłączeniem rodzin i małoletnich bez opieki.
Nowe zasady dla nieletnich migrantów bez opieki
Ministerstwo Migracji w Grecji przygotowuje restrykcyjne zmiany instytucjonalne dotyczące opieki nad małoletnimi migrantami bez opieki. Pierwsza z planowanych regulacji – obecnie na etapie projektowania i opracowywania – przewiduje obniżenie granicy „małoletniości” jedynie dla chłopców z 18 do 16 lat. W przypadku dziewcząt, które stanowią jedynie 8% całej populacji nieletnich bez opieki, granica pozostanie bez zmian, czyli na poziomie 18 lat. Według aktualnych danych, w strukturach takich jak centra recepcyjne czy placówki półautonomicznego zakwaterowania przebywa obecnie 1 544 małoletnich migrantów bez opieki, z czego 1 047 (70%) to chłopcy w wieku 16–18 lat.
Jednocześnie trwa proces reformy i wzmocnienia struktur przeznaczonych dla małoletnich migrantów, poprzez tworzenie bezpieczniejszych i bardziej odpowiednich środowisk, dostosowanych do potrzeb poszczególnych grup wiekowych. Wprowadzany jest system rozdzielania nieletnich w ośrodkach ze względu na wiek, tak aby unikać niepożądanego kontaktu między różnymi grupami i chronić zarówno ich bezpieczeństwo fizyczne, jak i psychiczne.
Druga z planowanych zmian zostanie wprowadzona w formie decyzji ministerialnej, obejmie implementację odpowiedniej dyrektywy unijnej i będzie zakładała przeprowadzanie specjalistycznych badań medycznych – takich jak analiza wieku kostnego – w sytuacjach, gdy pojawi się wątpliwość co do rzeczywistego wieku osoby ubiegającej się o azyl.
Spadek napływu migrantów w Grecji
W Grecji istotnym punktem odniesienia stała się niedawna zmiana przepisów, która wstrzymuje rozpatrywanie wniosków o azyl osób przybywających drogą morską z Libii oraz północnych wybrzeży Afryki. Już w pierwszym miesiącu obowiązywania nowych regulacji liczba nowych przybyszów spadła do około 900 osób, podczas gdy w tygodniu poprzedzającym głosowanie w parlamencie wynosiła ponad 2,6 tysiąca. Warto podkreślić, że skuteczność ograniczenia napływu migrantów wynikała z połączenia wyraźnego komunikatu skierowanego do osób w Libii – informującego, że ich wnioski azylowe zostały zawieszone, a pobyt w strukturach jest traktowany jako areszt – oraz działań dyplomatycznych prowadzonych ze wschodnią Libią.
