Zamek Monemvasii, zlokalizowany na wschodnim wybrzeżu Peloponezu w Grecji, znalazł się na liście siedmiu najbardziej zagrożonych zabytków kulturowych Europy na rok 2025. Ogłoszenie to miało miejsce 18 marca 2025 roku, kiedy to organizacja Europa Nostra, we współpracy z Europejskim Bankiem Inwestycyjnym (EIB), opublikowała swoją coroczną listę. Wśród zagrożonych miejsc znalazły się również obiekty z Armenii, Danii, Polski, Serbii, Szwecji oraz Wielkiej Brytanii, gdzie zagrożeniem jest np. ogród królowej Wiktorii w Londynie.
Lista najbardziej zagrożonych zabytków Europy w 2025 roku
Na liście 7 najbardziej zagrożonych zabytków Europy na rok 2025 znalazły się:
- Zamek Monemvasii, Grecja
- Monaster Arakelots i osada, Armenia
- Zamek Nyborg, Dania
- Wielka Synagoga w Orli, Polska
- Zespół modernistyczny Generalštabu, Belgrad, Serbia
- Basen Valhalla, Göteborg, Szwecja
- Ogród królowej Wiktorii, Londyn, Wielka Brytania
Z tej listy, trzy miejsca to zabytki kultury i natury zagrożone przez nieodpowiednie projekty budowlane, dwa to obiekty modernistyczne, a dwa to zabytki religijne, borykające się z zaniedbaniem i brakiem funduszy.
Monemvasia – unikalne dziedzictwo zagrożone przez projekt wyciągu
Zamek Monemvasii, usytuowany na ogromnej wapiennej skale, jest jednym z najbardziej malowniczych miejsc w Grecji. Jego historię i zabytki, w tym średniowieczne mury obronne, kościół z XII wieku oraz dobrze zachowane części zabudowy, odwiedzają turyści z całego świata. Zamek oraz jego okolice zostały objęte ochroną prawną od lat 60-tych XX wieku, jednak gwałtowny rozwój turystyki w latach 70-tych zagraża autentyczności tego historycznego miejsca.
Obecnie największym zagrożeniem dla Monemvasii jest proponowany projekt wyciągu, który ma zostać zbudowany przez Ministerstwo Kultury Grecji oraz lokalne władze. Zgodnie z organizacją Hellenic Society for the Environment and Cultural Heritage, która zgłosiła Zamek Monemvasii na listę najbardziej zagrożonych, projekt wyciągu stanowi poważne zagrożenie dla wartości środowiskowych i kulturowych tego miejsca. Wśród zagrożeń wymienia się:
- Zniszczenie historycznego krajobrazu i zaburzenie doświadczenia turystycznego.
- Wzrost hałasu i tłoku, bez poprawy dostępności.
- Brak odpowiednich ocen oddziaływania na środowisko oraz niejasności w badaniach wpływu na bioróżnorodność.
Alternatywne rozwiązanie – system wind
Zamiast wyciągu, organizacja proponuje wprowadzenie bardziej zrównoważonego rozwiązania – systemu wind, który już wcześniej testowano w Monemvasii, w ramach prac konserwacyjnych w Górnym Mieście. Propozycja ta ma na celu nie tylko poprawę dostępności, ale również poszanowanie dziedzictwa kulturowego tego wyjątkowego miejsca.
Program „7 najbardziej zagrożonych” – wsparcie dla ochrony dziedzictwa
Program „7 Most Endangered” organizowany przez Europa Nostra od 2013 roku stał się kluczową inicjatywą społeczną, której celem jest ochrona europejskiego dziedzictwa kulturowego. Program nie tylko mobilizuje ekspertów i środki finansowe, ale także zapewnia wsparcie w postaci dotacji w wysokości 10 000 euro na realizację działań ochrony zabytków. Dzięki temu, Monemvasia oraz pozostałe zabytki znajdujące się na liście, mogą liczyć na wsparcie techniczne i finansowe w zakresie ich ochrony.
W ubiegłorocznej edycji programu, Europa Nostra i EIB Institute skoncentrowały się na poprawie bezpieczeństwa dziedzictwa kulturowego w obliczu współczesnych zagrożeń, takich jak nadmierna turystyka, niewłaściwe inwestycje czy brak odpowiedniego finansowania.
Zamek Monemvasii, dzięki swojej unikalnej wartości historycznej i kulturowej, stał się symbolem potrzeby ochrony zabytków przed współczesnymi zagrożeniami, a jego wpisanie na listę „7 najbardziej zagrożonych” z pewnością przyciągnie uwagę społeczności międzynarodowej oraz pomóc w znalezieniu rozwiązań, które pozwolą na jego długoterminową ochronę.
