Όπως και σε άλλες καθολικές χώρες που γιορτάζουν την τελευταία Πέμπτη πριν από την έναρξη της Σαρακοστής, έτσι και η Πολωνία έχει τη δική της ξεχωριστή ημέρα, το Tłusty Czwartek. Πρόκειται για μια ιδιαίτερη γιορτή, για την οποία φημίζεται η Πολωνία, κυρίως χάρη στα πεντανόστιμα γλυκίσματά της.
Τι είναι το Tłusty Czwartek;
Το Tłusty Czwartek στα πολωνικά, γνωστό και ως «Λιπαρή Πέμπτη», είναι μία από τις πιο γνωστές γιορτές στην Πολωνία. Γιορτάζεται την τελευταία Πέμπτη πριν από τη Σαρακοστή, κατά την περίοδο που ονομάζεται zapusty (το τέλος του καρναβαλιού), και σηματοδοτεί την έναρξη της τελευταίας εβδομάδας των αποκριών.
Καθώς η ημερομηνία του Tłusty Czwartek εξαρτάται από την ημερομηνία του Πάσχα, πρόκειται για κινητή εορτή και μπορεί να πέσει μεταξύ 29 Ιανουαρίου και 4 Μαρτίου.
Σύμφωνα με την πολωνική παράδοση, το Tłusty Czwartek ήταν η ημέρα κατά την οποία οι καθολικοί πιστοί κατανάλωναν μεγάλες ποσότητες κρέατος, κρασιού και pączki. Στα παλαιότερα χρόνια τα pączki παρασκευάζονταν από ζύμη ψωμιού και είχαν γέμιση από μπέικον ή άλλο λιπαρό υλικό. Την ημέρα αυτή επιτρεπόταν σε όλους να φάνε και να διασκεδάσουν πριν από τις επερχόμενες 40 ημέρες νηστείας, κατά τις οποίες οι Καθολικοί απέχουν από το κρέας και περιορίζουν τις κοσμικές απολαύσεις.
Τα τελευταία χρόνια, τα pączki εξελίχθηκαν και πλέον παρασκευάζονται με γλυκιά ζύμη και γέμιση, όπως μαρμελάδα ή κρέμα.
Σήμερα το pączek είναι γεμισμένο κυρίως με μαρμελάδα τριαντάφυλλου ή βατόμουρου. Τα μικρότερα pączki μπορεί να έχουν γέμιση σοκολάτας, μαρμελάδας ή κρέμας. Από πάνω συνήθως πασπαλίζονται με άχνη ζάχαρη ή καλύπτονται με γλάσο και διακοσμούνται με αμύγδαλα ή ακόμη και με ζαχαρωμένη φλούδα πορτοκαλιού.
Μια παλιά πολωνική παροιμία λέει:
«Αν δεν φας τουλάχιστον ένα pączek την Tłusty Czwartek, δεν θα έχεις τύχη όλη τη χρονιά».
Ένα ακόμη αγαπημένο γλυκό της ημέρας είναι τα faworki, γνωστά σε ορισμένες περιοχές και ως chruściki ή chrustem. Στα ελληνικά συχνά αποδίδονται ως «φτερά αγγέλου». Έχουν σχήμα κορδέλας και είναι τηγανητά, πασπαλισμένα με άχνη ζάχαρη.
Η γιορτή αυτή έχει ιδιαίτερη σημασία για τους Πολωνούς, καθώς αποτελεί παράδοση που χρονολογείται από τον 16ο και 17ο αιώνα και διατηρείται ζωντανή μέχρι σήμερα.
Το έθιμο
Γύρω στον 16ο αιώνα εμφανίστηκε στην Πολωνία η γλυκιά εκδοχή του pączek. Τα παλαιότερα pączki ήταν διαφορετικά από τα σημερινά· συχνά έκρυβαν στο εσωτερικό τους ένα μικρό αμύγδαλο ή φουντούκι. Όποιος έβρισκε το «τυχερό» pączek θεωρούνταν ότι θα είχε καλή τύχη για όλη τη χρονιά.
Tłusty Czwartek στη Małopolska
Στη Małopolska, η ημέρα γιορταζόταν παλαιότερα με έναν ιδιαίτερο τρόπο και ήταν γνωστή ως Combrowy Czwartek («Η Πέμπτη του Combra»). Σύμφωνα με τον θρύλο, η ονομασία προέρχεται από το όνομα ενός δημάρχου της Κρακοβίας του 17ου αιώνα, του Comber, ο οποίος φημιζόταν για τη σκληρότητά του απέναντι στις γυναίκες που εργάζονταν στους πάγκους της αγοράς.
Λεγόταν μάλιστα: «Ο Θεός είναι ψηλά και ο βασιλιάς μακριά· ποιος θα μας σώσει από τον Combra;».
Μετά τον θάνατό του, οι γυναίκες της αγοράς άρχισαν να διοργανώνουν κάθε χρόνο γιορτές με χορό και διασκέδαση στη μνήμη του. Κατά τη διάρκεια των εορτασμών, οι γυναίκες «αιχμαλώτιζαν» συμβολικά τους άνδρες περαστικούς, ζητώντας τους να χορέψουν ή να προσφέρουν κάποιο μικρό δώρο ως συμβολική αποζημίωση για την παλαιά καταπίεση.
Η γιορτή του Comber στην Κρακοβία οργανωνόταν μέχρι το 1846, όταν οι αυστριακές αρχές απαγόρευσαν τον εορτασμό της.
Μάρκος Μαυρίδης
